از باغ ملی گیاهشناسی ایران چه می دانید؟ 

اینجا بهشت است: باغی در غرب منطقه ما 

آمنه خانی پور
باغ گیاهشناسی ملی ایران از سال ۱۳۴۸ فعالیت خود را در غرب آزادشهر منطقه ۲۲فعلی آغاز كرده و جزو ده باغ گیاهشناسی بزرگ دنیاست و مادر گیاهشناسی در ایران به شمار می رود. در این باغ رویشگاه های مختلفی از كشور و همچنین برخی رویشگاه های مهم دنیا ایجاد شده است. این باغ ابتدا با عنوان مؤسسه گیاهشناسی ملی تأسیس و سپس به عنوان باغ گیاهشناسی ملی شناخته شد، ولی بعد از مدتی با مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع ادغام و به یكی از بخش های تحقیقاتی آن مؤسسه تبدیل شده است.
باغ ملی گیاهشناسی از دو قسمت «باغ و هرباریوم» تشكیل شده كه به ترتیب شامل مجموعه زنده و مجموعه خشك شده از گیاهان هستند.
قسمت اول، باغ گیاهشناسی زنده است كه از بیش از سه هزار گونه از انواع گیاهان از قبیل درخت، درختچه، پیچ، بوته و پیاز و ... تشكیل شده و علاوه بر اهداف تحقیقاتی و علمی كه دارد با هدف آموزش برای ارائه خدمات آموزشی ـ فرهنگی به شهروندان سازماندهی شده است. قطعات عمده در باغ گیاهشناسی ایران به شرح زیر است:
۱) رویشگاه های مهم كشور نظیر جنگل های خزری، زاگرس، البرز و بیابان های كشور،
۲) رویشگاه های مهم جهان نظیر اروپا، آمریكا، آسیا (هیمالیا و چین و ژاپن)،
۳) قطعات تخصصی نظیر سیستماتیك (رده بندی گیاهی) گیاهان دارویی و صنعتی، آربراتوم، گیاهان پیاز ایران و باغ میوه ایرانی،
۴) قطعات آموزشی ـ نمایشی شامل باغ های سنگی و صخره ای، باغ های نمایشی، آبشارها و دریاچه ها،

5) گلخانه های مناطق گرمسیری، مناطق معتدل و سردسیر.
قسمت دوم، «باغ هرباریوم» یا گنجینه گیاهان است كه در آن، نمونه های گیاهی به صورت خشك و با روش خاصی شناسایی، طبقه بندی و نگهداری می شوند. این مجموعه در حقیقت، موزه نباتات خشك است كه در حال حاضر با داشتن ۲۴۷هزار نمونه گیاهی شامل «گیاهان استانی» و ... یكی از معتبرترین هرباریوم های منطقه خاورمیانه و بزرگترین و مجهزترین آنها در كشور است.
«مهندس كریمی نوروزی» كارشناس گیاهشناسی این باغ در این باره می گوید: «بیشتر این گیاهان به وسیله همكاران قسمت بذر و نهال جمع آوری شده اند. آنها به دنبال این گیاهان همه جا را گشته اند تا جای هیچ نمونه ای در باغ خالی نباشد و چه بسا شب هایی را به اجبار در كوه و دشت ها به سر برده اند.»
علاوه بر این، تعداد زیادی نمونه گیاهی از سایر كشورهای دنیا از طریق مبادله در اختیار مؤسسه قرار گرفته و در هرباریوم ملی ایران نگهداری می شود.
این باغ كه میراث ملی ماست در قطعه زمینی از مراتع ملی شده به مساحت ۱۵۰هكتار در اراضی چیتگر در غرب منطقه ۲۲ احداث شده است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۳۲۰متر و دارای آب و هوای نیمه خشك و میزان بارندگی متوسط سالانه در این محل ۲۴۰ میلی متر است. حداكثر درجه حرارت ثبت شده آن در ماه های تیر و مرداد ْ۴۳ ـ ۴۲ سانتی گراد و حداقل حرارت هوا در زمستان پایین تر از ْ۱۰ سانتی گراد است. طرح جامع باغ به نحوی پیش بینی شده است كه نشان دهنده الگویی از باغ ها و جنگل های ایران باشد.