سازمان هواشناسی و هواشناسی جهانی WMO
سازمان هواشناسی
مطالعه و بررسی جو همیشه مورد نظر دانشمندان ایرانی بوده است. از این رو خیلی از دانشمندان نجوم در اثر خود بخشی را به مسائل جوی اختصاص دادند. محمد بن زکریای رازی ، ابن سینا ، حکیم عمر خیام ، ابوریحان بیرونی و انوری شاعر معروف از شخصیها و دانشمندان ایرانی بوده است که پیرامون پدیده های جوی مطالبی در آثار خود به یادگار گذاشته اند. فعالیت های منظم هواشناسی اولین بار با اندازگیری عناصر جوی توسط سفارتخانه های تعدادی از کشورهای خارجی درتهران و مناطق نفت خیز جنوب کشور شروع شد که این اطلاعات صرفا به بایگانی کشور های مربوطه منتقل شده و احتمالا در برنامه های تحقیقاتی آنها مورد استفاده ویژه قرار گرفته است. درس هواشناسی در سال ۱۲۹۸ در برنامه درسی مدرسه برزگران منظور شد که این درس توسط معلمان فرانسوی تدریس می شد و در همان محل اولین سکوی هواشناسی احداث شد که در آن دمای هوا و رطوبت نسبی و میزان بارندگی اندازه گیری می گردید. این ایستگاه در سال ۱۳۰۸ کامل شد و اکثر عناصر جوی را دیده بانی می کرد. بتدریج در اثر نیاز شدید بخشهای کشاورزی و آبیاری تعدادی ایستگاه نیز بر حسب ضرورت در نقاط مختلف کشور تاسیس شد که مسئولیت آن با بنگاه مستقل آبیاری وابسته به وزارت کشاورزی وقت بود. بعد از جنگ جهانی دوم نیروهای متفقین برای سلامت پرواز هواپیماهای خود یک واحد کوچک هواشناسی دایر کردند که نیازهای هواشناسی به هواپیمائی آنها را تامین می کرد در این زمان بنگاه مستقل ابیاری وزارت کشاورزی اقدام به تربیت یک گروه دیده بان هواشناس نمود که این دیده بانان در سال ۱۳۲۷ فارغ التحصیل در ایستگاههای هواشناسی مشغول به کار شدند. هواپیمائی کشوری نیز به علت نیاز به اطلاعات جوی در فرودگاههای اصلی کشور اقدام به تاسیس ایستگاههای هواشناسی کرد. در اثر نیاز شدید برنامه ریزان به آمار و اطلاعات اقلیمی از نواحی مختلف کشور و ناهماهنگی در تاسیس ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف انجام می شد، مسئولان وقت تاسیس یک واحد هواشناسی مستقل در کشور را ضروری دانسته و در سال ۱۳۳۴ شمسی اداره کل هواشناسی کشور وابسته به وزارت راه تاسیس شد. این اداره کل بعد ها به صورت سازمانی مستقل زیر نظر وزارت جنگ قرار گرفت که بعد از انقلاب اسلامی مجداد زیر نظارت وزارت راه و ترابری در آمد. در هنگام تشکیل اداره کل هواشناسی در سال ۱۳۳۴ تمامی ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف تاسیس بودند به این اداره کل واگذار شد. ایستگاههای واگذار شده از نوع سینو پتیک ، اقلیم شناسی و بارا ن بودند که هر یک دیده بانی های مربوط بخود را انجام می دادند. در آن زمان تعداد ایستگاههای سینو پتیک ۳۴ و اقلیم شناسی ۱۰۷ و باران سنجی ۱۶۰ بود گسترش ایستگاههای هواشناسی و تو سعه شبکه آن پس از انقلاب اسلامی شتاب بیشتری پیدا کرده در سال ۱۳۳۸ هواشناسی ایران به عنوان یکصدوسومین عضو سازمان هواشناسی جهانی به عضویت این سازمان جهانی در آمد. سازمان هواشناسی کشور قبل از انقلاب بیشتر در خدمت حمل و نقل هوایی و صنعت هواپیمائی بود و به مسائل هواشناسی کاربردی کمتر توجه می شد ولی پس از انقلاب اسلامی و با تعیین کشاورزی به عنوان محور اصلی فعالیتهای اقتصادی کشور ، این سازمان نیز خدمات خود را به سمت کشاورزی به عنوان محور اصلی فعالیت های اقتصادی کشور ، این سازمان نیز خدمات خود را به سمت کشاورزی متوجه کرد و امروزه توسعه ایستگاهها و بهبود سیستم آمار هواشناسی کشور در جهت ارائه خدمات به بخشهای تحقیقاتی کشاورزی ،دامداری ، آبیاری و غیره گرایش دارد. امر تحقیقات به عنوان بخشی از فعالیتهای مستمر این سازمان برون استفاده از کامپیوتر و اصلاح روشهای جمع آوری و بایگانی آمار میسر نبوده و لذا از سال ۱۳۶۲ سعی شد با تجهیز مرکز کامپیوتر سازمان به یکی از پیشرفته ترین کامپیوتر های موجود در جهان و با تبریل نقشه ها و گرافها به صورت میکرو فیلم ،موجود این مدارک بتوانند پژوهشگران را در دسترسی سریع به اطلاعات یاری کند. همچنین مراکز تحقیقاتی سازمان با تشویق کارشناسان و محققان هواشناسی توانسته است مجموعه ای از ۱۳۲ اثر از ترجمه و تالیف ارائه نماید که بتدریج چاپ و منتشر می گرددباتوجهبهاهمیتارتباطاتدر هواشناسی،شبکه ایستگاههای سینوپتیک کشور با مجهز شدن به سیستم بیسیم S-S-B (اس ـاسـ بی ) و برقراری خطوط تلکس در مراکز مناطق تقویت شد و کلیه اطلاعات جوی از ۱۶۰ ایستگاه سینو پتیک به طور همزمان ساعت بساعت در مرکز مخابرات تهران جمع آوری می شود و به صورت بلادرنگ و یا به صورت آمار در اختیار مرکز پیش بینی و مرکز خدمات کامپیوتری سازمان قرار می گیرد. کارشناسان مرکز کامپیوتر با توجه به دستورالعملها و استانداردهای بین المللی در چند مرحله کار کنترل کیفی و کمی اطلاعات رسیده را به صورت دستی و کامپیوتری انجام می دهند. و نتایج را روی نوار و دیسک ملاء های کامپیوتری منتقل میکنند. مرکز پیش بینی تهران با دریافت اطلاعات ساعت بساعت جوی کلیه کشورهای خاورمیانه ، اروپا و آسیا و جمع آوری همزمان اطلاعات از ایستگاههای هواشناسی سینوپتیک داخل کشور روزانه چندین نقشه هواشناسی در سطوح مختلف جو تهیه و پیشبینی های لازم را صادر می کند مرکز اخطاریه های لازم را در مورد وقوع طوفان ، سیل ، سرمای شدید و ناگهانی ، بروز آفات کشاورزی و غیره تهیه می کند. و به سازمانهای و نهادهای ذیربط ارسال می دارد. در کنار فعالیتهای تحقیقاتی سازمان ، مرکز آموزش عالی هواشناسی و علو جو توانسته است در پنج سال گذشته در ۱۴ دوره آموزشی دانشجویان و کارمندان را در سطوح فوق دیپلم ، لیسانس و بالاتر آموزش دهد که این آموزشها چه بصورت باز آموزی و چه بشکل دوره های تخصصی دیپلمه ها و لیسانسیه های تازه استخدام توانسته است در بالا بردن کیفیت علمی امور هواشناسی موثر باشد. از نظر آموزشهای بین المللی و شرکت در سمینارها و اجلاسیه های تخصیصی ، سازمان بسیار فعال بوده و در چند سال اخیر تعداد زیادی از کارشناسان سازمان برای شرکت در دوره های و سمینارهای آموزشی به خارج از کشور مسافرت کرده اند. در این راستا تعداد زیادی از متخصصان هواشناسی تا کنون در دوره های آموزشی که در سایر کشورها توسط سازمان هواشناسی جهانی ترتیب داده شده است شرکت کرده اند.
سازمان هواشناسی جهانی WMO
بیش از ۱۵۰۰ سال پیش لئوناردو داوینچی نقاش و دانشمند بزرگ ایتالیایی یک اسباب مکانیکی رطوبت سنج و یک باد نمای کامل اختراع کرد و بعدها در سالهای پایانی قرن شانزدهم یعنی در حدود سالهای ۱۵۵۳ تا ۱۶۱۲ گالیله ، گرماسنج را اختراع کرد و شاگرد او جان ری آن را تکمیل ساخت .
این دستگاه که در واقع نخستین حرکت رسمی دانشمندان در اندازه گیرهای آب و هوا به حساب می آید با یک مقیاس اختیاری برای مدتی وسیله رایجی برای اندازه گیری آب و هوا به حساب می آمد .
فعالیتهای هواشناسی بعنوان یک علم جدید در حقیقت از اوایل قرن نوزدهم شروع شد اولین نقشه های هواشناسی را لامارک در سال ۱۸۲۰ ارائه نمود این نقشه ها بر اساس اطلا عات و آمار هواشناسی که از ایستگاههای منطقه منهایم جمع آوری شده بود ترسیم شد و بعدا در سالهای ۱۸۲۰ و ۱۸۲۱ نقشه طوفانهای اروپا تهیه گردید. با اختراع تلگراف توسط مورس در سال ۱۸۴۳امکان مخابره سریع اطلاعات دیده بانی فراهم آمد و بدینوسیله اعلام خطر و پیش بینی وقوع طوفان امکان پذیر گردید، شبکه های ایستگاههای هواشناسی گسترش یافت و به دنبال آن اولین کنفرانس بین المللی هواشناسی در آگوست ۱۸۵۳در بروکسل برگزار گردید.
در دوره های جنگ جهانی اول و دوم که در عملیات نظامی و حمل و نقل هوایی نیاز به اطلاعات هواشناسی و مبادلات بین المللی بیشتر آشکار شد، دوران شکوفایی هواشناسی بوده است و می توان گفت که جنگ جهانی اول باعث تولد هواشناسی و فاصله جنگ جهانی اول و دوم دوران بلوغ این علم بوده است . در سال ۱۸۷۳ Word meteorlogical organization (WMO) تاسیس شد که جانشین سازمان هواشناسی بین المللی (IMO) می باشد. WMO به عنوان یک آژانس متخصص در سیستم سازمان ملل متحد (UN) برای سرویسهایی که شامل هواشناسی و آبشناسی عملیاتی می باشد شناخته شده است. این انتخاب با توجه به همکاریها ، استانداردها و پیشرفت هواشناختی جهانی و فعالیتهای مر تبط با تلاش افراد بعمل آمده است.
از تاریخ انتخاب ، WMO نقش مؤ ثر و بزرگی در کمک به رفاه بشریت داشته است ، با رهبری WMO و در چهارچوب برنامه های WMO ، سرویسهای هواشناختی و آبشناسی کمکهای زیادی به توانایی های ملی جهت تهیه غذا ، آب ، حفاظت ، وسیله نقلیه مطمئن و حفاظت از جان و مال مردم و روشن نمودن و ضعیت اقتصادی اجتماعی کلیه بخشهای اجتماع شده است.
شایان ذکر است سازمان هواشناسی جهانی برای هر سال میلادی یک نامگذاری کرده و در آن زمینه فعالیت های خود را انجام و گسترش میدهد. نمونه این نامگذاریها عبارتند از : تغییر اقلیم، خشکسالی و ...



