دیواره سلولی

ترکیب شیمیایی دیواره ی سلول گیاهی 

سلولز :

       سلولزها درشت مولکولهای پلی ساکاریدی هستند که از ترکیب n مولکول بتا گلوکز با اتصالات ازیدی بوجود آمده‌اند. پیوستن دو مولکول بتا گلوکز موجب تشکیل یک مولکول سلوبیوز می‌شود. هر 5 مولکول سلوبیوز با آرایش فضایی مکعبی شکل بلور سلولز را بوجود می‌آورد. از مجموعه بلورها میسلها و از مجموعه میسلها میکروفیبریلهای سلولزی و از مجموع 20 میکروفیبریل ماکروفیبریل سلولزی حاصل می‌شود.

همی سلولز  :

        همی سلولزها بخشی از مواد زمینه‌ای دیواره هستند که از نظر شیمیایی از اشتراک قندهای 5 کربنی مانند گزیلانها و قندهای 6 کربنی مانند مانوز و اسیدهای اورونیک بوجود آمده‌اند. در بیشتر موارد واحدهای همی سلولزی از یک محور ازیدی ستون مهره با ساختمان خطی ساخته شده که در جایگاه های مختلف بوسیله ی پیوندهای هیدروژنی با سلولز مشترک شده‌اند.

پکتینها :

        این مواد شبیه همی سلولزها هستند اما مقدار اسیدهای اورونیک آن ها خیلی بیشتر است. بخش عمده ی تیغه ی میانی سلول ها از پکتات کلسیم است.

پروتئین ها :

        پروتئین های موجود در دیواره بیشتر از مشتقات آمینواسید پرولین است.پروتئین معروف دیواره اکستانسین است که این پروتئین در قابلیت کشش دیواره نقش دارد  .

لایه‌های دیواره :

دیواره اولیه :   همه  ی سلول های گیاهی دارای دیواره ی اولیه‌اند و این دیواره اولین دیواره‌ای است که در سلول در حال رشد تشکیل می‌شود. این دیواره از سلولز ، همی سلولز ، مواد پکتیکی و گلیکو پروتئین تشکیل شده ، دیواره  ی اولیه چوبی هم می‌شود. این دیواره مواد پکتیکی فراوانی دارد که به دیواره  ی سلول خاصیت کششی غیر قابل برگشت می‌دهد. برخی سلول ها دیواره ی او لیه ی ضخیم دارند. این ضخامت به علت ذخیره ی همی سلولز در دیواره‌ها است. مثل آلبومن دانه‌ها که این همی‌سلولز در زمان رویش دانه مورد استفاده ی گیاه چه قرار می‌گیرد و دیواره ضخامت خود را از دست می‌دهد. سلول های مریستمی و عناصر آبکشی همیشه دیواره ی اولیه دارند. در برخی بافت های گیاهی مثل پارانشیم و کلانشیم دیواره ی ثانویه نیز تشکیل می‌شود.

تیغه ی میانی  :

        تیغه ی میانی بین سلول های مجاور قرار دارد. تیغه ی میانی عمدتا از مواد پکتیکی تشکیل شده است. پکتات کلسیم و پکتات منیزیم بخش عمده ی تیغه ی  میانی را تشکیل می‌دهد. تیغه ی میانی در سلول هایی که دیواره ی سلولی ثانویه دارند ممکن است چوبی شود و تیغه ی میانی و دیواره ی ثانویه به صورت یک لایه دیده شده و تیغه ی میانی مرکب را تشکیل ‌دهند. آنزیم پکتیناز که از اندام ها ترشح می‌شود و برخی از باکتریها و قارچها این آنزیم را دارند به مواد دیواره اثر کرده و آنرا از حالت نامحلول به صورت محلول درمی‌آورند و موجب جدا شدن سلول ها و در نهایت بافت ها می‌شوند. در آزمایشگاه با قرار دادن بافت های گیاهی در مواد شیمیایی می‌توانند تیغه ی میانی را حل کرده و سلول ها را از هم جدا کرد. این عمل را ماستاراسیون نامند.

دیواره ی ثانویه  :

         اگرچه اکثر سلول ها دیواره ی اولیه دارند، برخی از سلول ها دیواره ی ثانویه نیز تولید می‌کنند که توسط پروتوپلاست سلول ساخته می‌شود و بین دیواره ی اولیه و پلاسمالم قرار می‌گیرد. این دیواره ، پس از آنکه رشد سلول خاتمه یافت، تشکیل می‌شود. دیواره ی ثانویه در سلول هایی که در نگهداری و انتقال مشارکت می‌کنند مهم است. معمولا سلول هایی که سلول های ثانویه تولید می‌کنند در بلوغ مرده‌اند و علاوه بر سلولز دارای لیگنین نیز هستند و گلیکو پروتئین و مواد پکتیکی ندارند. ماده ی زمینه‌ای دیواره ، همی سلولز است.معمولا سلول هایی که دیواره ی ثانویه دارند در آنها سه لایه به نام های S₁ ، S₂ ، S₃ مشاهده می‌شود که ترکیبات ساخته شدن این سه لایه به این ترتیب است که اول S₁ ساخته می‌شود بعد S₂ و لایه S₃ در مجاورت غشای سلول قرار دارد و ترکیب شیمیایی این سه لایه و جهت میکرو فیبریل ها در این سه لایه متفاوت است و لایه S₂  معمولا ضخیم تر است.

لان (Pit) :

لان اولیه :   دیواره ی  اولیه سلول ها ضخامت یکنواخت ندارند و در برخی قسمت ها نازک است و در برخی قسمت های ضخیم به نواحی نازک دیواره ی اولیه که به صورت فرورفتگی هایی مشاهده می‌شود لان اولیه می‌گویند. معمولا در این نواحی پلاسمودسم ها قرار گرفته‌اند (پلاسمودسم به کانال ها ی سیتوپلاسمی که پروتوپلاست سلول های مجاور را به هم وصل می‌کند گفته می‌شود). پلاسمودسم ها در نواحی لان ها به صورت خوشه به تعداد 10 تا 12 و گاهی بیشتر وجود دارند. به علت وجود پلاسمو‌دسم ها همه ی پروتوپلاست درون یک گیاه تشکیل یک مجموعه ی به هم پیوسته می‌دهد که سیم پلاست گفته می‌شود.

لان ثانویه :  دیواره ی ثانویه هم مانند دیواره ی اولیه ضخامت یکنواخت نداشته و در برخی قسمت ها ضخیم و در برخی قسمت ها نازک است. به فرورفتگی های دیواره ی ثانویه لان ثانویه یا پیت گفته می‌شود که ممکن است در محل لان های اولیه یا مستقل از آن ها تشکیل شود. امکان دارد محل لان های اولیه توسط مواد دیواره کاملا پوشیده شود. پلاسمودسم ها در محل لان ثانویه دیده نمی‌شوند. چون سلولی که دیواره ثانویه دارد، سلولی مرده است. بنابراین پلاسمودسم نیز ندارد.

  منبع :daneshmand.roshd.ir              نوشته شده در : ۲۲/۲/۸۵